Latest Entries »

Teacher, teacher, I am sick

Written by Benedick N. Damaso

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Teacher, teacher, I am sick

……But don’t call the doctor ‘cause his freak

……I don’t need him though I’m weak

……What I need is just your kiss

 

Teacher, teacher, I am mad

……‘Cause the doctor says I’m bad

……He doesn’t know that I’m in love

……That’s what making me so sad

 

Teacher, teacher, solve this maze

……Lend me please your saving  grace

……I just want there in your place

……And all I need is your embrace

 

Teacher, teacher, please be mine

……That will surely make me fine

……I will love you all the time

……Though I’m running out of rhyme

 

Teacher, teacher, seriously

……I love you with all honesty

……I want to be with you really

……To share this life eternally

 

 

Written by Benedick N. Damaso (three years ago)

Hurt Heart

……….I hate it when January 31st comes. I hate even more when I make the ritual of tearing the calendar to welcome the month of February. But what I hate the most is when February 14 comes – Valentines Day.

……….Whoever branded the month of February as love month and February 14 as Valentines Day must had been in euphoria, drowning in love at that time. Good for him, but he had not considered those who are loveless, who are the most affected emotionally during these days.

……….I may sound antagonistic, but what they did made the lives of many loveless individual like me more miserable, their exaggeration of love just add insult to our injuries.

……….While almost everybody is busy thinking, preparing and anticipating their dates with their love ones, I am here, left alone, rewinding those memories when I was madly deeply in love. Thanks to my ever supportive, selective and subjective memory, but no thanks to my objective ever righteous mind who interrupts my daydreaming and always reminding me that those had passed and no matter what I do, it can never be brought back. I’m tired of pretending to be happy and acting as if everything’s okay.

……….Of course, I can always reason out that Valentines are not only for lovers (man and woman), I have God, I have my family, my friends and the many significant others around me. But I knew, this is just a self consoling activity. I would be fooling myself because what I ever wanted and hope for is to have a special someone to spend this day with.

……….How pathetic I am. I have been so naïve this past chapters of my life. Seems happiness divorced me.

……….I really don’t know. But there are times when I’m in solitudes that I hope that one of my former girlfriends would show up or call me and tell that everything’s all right, that she had realize that she’s incomplete without me and tell me that we can start it all over again, and we will spend the whole month of February together and our love story will end up like a fairy tale…and we will live happily ever after…

……….How pathetic I am. I knew I haven’t been the perfect man or boyfriend. I have my flaws and they have theirs. I did my best but then my best wasn’t really good enough. And I am really lunatic for even thinking that I can still bring back the old days when in fact, the truth is they now have their own life without me.

……….One of them already got married, one is planning to get marry and the other one claimed that she found her one true love. Oh, every one of them is claiming that they’ve found Mr. Right. But what if I am destined to be Mr. Right? Who knows, I am the Mr. Right of one of them? (Here I go again. Stop me!)

……….Well, it’s February and its Valentines day. But what can I do? Everybody now seems to have turned antagonistic on me this month. The televisions, radios, broadsheet, tabloids -  they’re all so busy integrating valentines in their programs. Even the politicians, the nerve of posting their faces with their Valentines Day greetings. All of them, how can they do this to me! Ouch! They remind me that I am loveless, that of the millions and billions of people roaming the earth, no one dared to fight for me. Ouch! I hate this month, I hate Valentines Day.

……….Well of course, I love to love Valentines Day. But not today, not in this chapter of my life because I just really can’t. Maybe tomorrow, next month, next year when I have finally moved on.  But not this time because I just really hate Valentines Day.

Sinulat ni Benedick N. Damaso

Noong unang panahon sa isang napakalapit na kaharian, naisipan ng hari na hanapin upang parangalan ang pinakadakilang tao sa kanyang nasasakupan. Malakas na kandidato ang mga pulitiko. Hindi rin mapasusubalian na paboritong manalo ang mga abogado, doktor, inhinyero, businessman, arkitekto at iba pang mga propesyunal. Pero ayaw magpatalo ang mga pulis, sundalo, nars, caregiver, OFW, call center agent, pati taga-MMDA.

Natagalan ang hari sa pamimili sa dami ng mga dumating na gustong mapili. Gabi na ng sa wakas ay humarap ang huling kandidato.

“Sino naman ito? Ano ang nagawa niya para maglakas loob na pumarito?” anang hari.

Sumagot ang sekretarya ng hari, “Nakita at nainterbyu po ninyo ang mga naunang gustong mapili. Mahal na hari, ang tao pong ito ang kanilang guro,”

Palakpakan ang mga tao, namangha at nagkasundong ito na nga ang pinakadakila sa lahat. Pumasok ang hari sa deliberation room. Kinausap ang mga tagapayo. Nag-debate sila at nagkasundo rin sa wakas sa pagsunod sa hari.

Paglabas ng hari para ianunsiyo ang napili, halos hindi humihinga ang lahat.

“Mga minahal kong kababayan, ang napiling pinakadakila sa lahat ay walang iba kundi ang inyong minamahal na hari. Wala ng iba pa. Ako ‘yun.”

Bulungan ang mga tao. Hindi makapaniwala. May mga nagmumura ng palihim. May gustong magtaas na ng plakard. May akmang magwewelga.

“May tumututol ba? Kung mayroon man ay magsalita na ngayon pa lang,” sabay himas sa mga alaga niyang leon na kanina pa nakabantay sa kanyang trono.

Natigil ang mga bulung-bulungan. Naitago kaagad ang mga plakard. Naisantabi ang ideya ng welga at nagpalakpakan ang lahat.

“Mabuhay ang mahal na hari, siyang pinakadakila sa lahat!” sigaw ng taumbayan.

Ito ang kwentong ibinahagi ko sa aking mga kapwa guro minsang magkaroon kami ng kwentuhan isang hapon pagkatapos ng isang araw na pagtuturo.

Kamakailan, ibinahagi ko uli ang kwentong ito sa akin namang mga mag-aaral. Pero sa pagkakataong ito, iniba ko ang wakas.

Noong unang panahon sa isang napakalapit na kaharian, naisipan ng hari na hanapin upang parangalan ang pinakadakilang tao sa kanyang nasasakupan. Malakas na kandidato ang mga pulitiko. Hindi rin mapasusubalian na paboritong manalo ang mga abogado, doktor, inhinyero, businessman, arkitekto at iba pang mga propesyunal. Pero ayaw magpatalo ang mga pulis, sundalo, nars, caregiver, OFW, call center agent, pati taga-MMDA.

Natagalan ang hari sa pamimili sa dami ng mga dumating na gustong mapili. Gabi na ng sa wakas ay humarap ang huling kandidato.

“Sino naman ito? Ano ang nagawa niya para maglakas loob na pumarito?” anang hari.

Sumagot ang sekretarya ng hari, “Nakita at nainterbyu po ninyo ang mga naunang gustong mapili. Mahal na hari, ang tao pong ito ang kanilang guro,”

Palakpakan ang mga tao, namangha at nagkasundong ito na nga ang pinakadakila sa lahat.

Bumaba ang hari mula sa kanyang trono. Nilapitan ang matanda na ring guro at pinarangalang pinakadakila sa lahat.

“Mabuhay ang guro, siyang pinakadakila sa lahat!” sigaw ng taumbayan.

Ewan ko ba. Pero habang ikinukwento ko ito sa aking mga mag-aaral, pakiramdam ko’y niloloko ko lang ang aking sarili. Hindi dahil sa hindi ako naniniwalang pinakadakila ang mga guro kundi dahil hindi ko naman nararamdaman na ganun ang turing sa amin ng lipunan. Manhid lang siguro ako o talagang sadyang manhid ang ating lipunan?

Bakit ko nga ba ikinwento pa ito sa aking mga mag-aaral? Marahil naghahanap ako ng kakampi, marahil naghahanap ako ng papuri, marahil naghananap ako ng mga kaluluwang maniniwala at magsasabing tama ang aking desisyon na maging isang guro, na tamang pinasok ko ang mundo ng pagtuturo. Naghahanap nga siguro ako ng depinisyon sa aking pagiging guro.

“Paglaki ko, gusto kong maging doktor o kaya ay inhinyero, manedyer kaya, pwede ring dentista o kaya ay sundalo, mas maganda ata kung piloto, pero parang mas okey ata kung abogado, hmp…kahit ano na lang basta yung yayaman ako…”

Paulit-ulit, makailang libong beses  ko ring nasambit ang mga ito noong ako’y bata pa, makailang libong beses ko ring napangiti ang aking mga magulang dahil dito, makailang libong beses din itong nagpangiwi sa aming mga ibang kamag-anak at kapitbahay.

Gusto ko rin sanang maging guro noong bata pa ako, kaya lang kapag nakikita ko kung gaano kahirap ang mga pinagdadaanan ng aking mga nagiging guro, nagdadalawang isip ako. Batid kong napakalaki kasi ng inaasahan sa kanila. Napakalaki ng responsibilidad na nakaatang sa kanilang mga balikat. Mula nuon, inabandona ko na ang pangarap na maging guro at patuloy na nangarap ng ibang pangarap.

“Paglaki ko, gusto kong maging doktor o kaya ay inhinyero, manedyer kaya, pwede ring dentista o kaya ay sundalo, mas maganda ata kung piloto, pero parang mas okey ata kung abogado, hmp…kahit ano na lang basta yung yayaman ako…”

Subalit pagkalipas ng kulang-kulang sampung taon mula noon, heto ako ngayon, isang guro sa isang pampublikong paaralan sa isang lalawigan. Marahil biro ng tadhana o sadyang nakatadhana, heto ako’t nagtuturo, isang guro.

Mahabang kwento kung bakit ako napadpad sa propesyong ito. Pero kung ibubuod ko ito sa simpleng pananalita, lalabas na salarin ang kahirapan. Isang lumang kwento, parehong banghay, tauhan lang ang naiba.

Nitong nakaraang Disyembre, nagreunion kaming magkakaklase sa sekundarya. Pagkatapos ng maraming taon, masaya naming binalikan ang mga alaala sa sekundarya.  Nakatutuwa at nakatatawa. Kahit pala ang mga nakahihiya, nakagagalit at mga nakalulungkot na alaala’y nagiging masaya na pagkatapos ng ilang taon.

Sa pagitan ng kantahan, inuman at kwentuhan, nalaman kong napakarami na palang nangyari sa amin. Ang dami nang nagbago. Andami ng naiba. (Kunsabagay inaasahan ko na iyon) May tumaba, may pumayat, may gumanda, may hindi nagbago halos ang hitsura. Yung iba may asawa na, may anak, may namatayan ng anak, ng asawa, may nagladlad, may nakulong, may nakapag-abroad. Ang aking mga kaklase, inhinyero na, doktor, nars, manager, businessman, arkitekto, call center agent, beterinaryo – ako isang guro.

Nalulula ako nong ikwento nila ang naabot na nila. Nanliit ako sa nang pagkumparahin namin ang aming mga sweldo. Pero ipinagmamalaki kong ako’y naging guro kahit pa sa loob-loob ko’y nabubuo ang mga mumunting pagdududa, mga mumunting palahaw ng pagkukunwari sa harap ng mga propesyunal kong kaklase.

Nakapapagod din kasing magturo. Nakasasawa minsan. Inaamin ko, may mga panahong halos panghinaan na ako ng loob at gusto ng tumigil sa pagtuturo. Minsan naiisip kong maghanap ng ibang trabaho.

Gusto ko naman sanang maranasang magkaroon ng trabaho na hindi ko na kailangang mapuyat sa gabi sa paghahanda ng banghay-aralin. ‘Yung hindi ko na kailangang gumising ng madaling araw para lang gumawa ng mga kagamitang panturo. Gusto kong magkaroon ng trabaho na hindi ko na kailangang isakripisyo ang Sabado o Linggo kapag ipinatatawag at kailangan sa eskwelahan. Gusto kong maranasan ang magkaroon ng trabaho na nasa loob ako ng air conditioned room at hindi sa loob ng mainit at masikip na klasrum. Gusto kong magkaroon ng trabahong hindi ko na kailangang mamaos o mawalan ng boses. Gusto kong maranasang magkaroon ng trabahong makapagbibigay sa aking ng malaking sahod.

Pero sa tuwing may mga mag-aaral pa akong naririnig na hindi marunong mag-po at opo, hindi marunong magtapon ng pinagkainan sa basurahan, tuwing may mga mag-aaral pang hindi marunong sumulat, bumasa at bumilang, tuwing may mga bata pang nagtitiyagang pumasok kahit walang baon, walang papel at lapis, walang matinong damit, walang tsineles – bumabalik ako sa realidad na kailangan pa ako sa eskwelahan.

Alam kong isa lamang akong patak ng tubig sa malawak na karagatan. Isang pirasong buhangin sa mainit na disyero, isang simpleng guro sa lipunang ito. Pero ang mahalaga’y may ginagawa ako.

Kadalasan, ang mga iskor sa mga pagsusulit, proyektong ipinasa, gawaing ipinakita, partisipasyon sa klase at kung anu-ano pa ang nagiging panukat namin para tukuyin kung sinu-sino ang mga nagunguna o pinakamatalino sa klase. Nagiging basehan namin ang mga grado sa Matematika, Science, English, Filipino at MAKABAYAN na binubo ng EPP, Hekasi, MSEP at GMRC.

Kapag mataas ang grado mo sa mga asignatura, magaling ka. Kapag ikaw ang may pinakamataas na grado, ikaw ang pinakamatalino. Kapag mababa naman o bagsak, hindi ka masyadong nag-aral ng mabuti (eupemismo para sa salitang may kahinaan ang ulo)

Ito ang sukatang ipinanukat sa akin noong ako’y nag-aaral. Ito naman ngayon ang sukatang ipinanunukat ko sa aking mga mag-aaral.

Sa tuwing ibinibigay ko sa aking mga mag-aaral ang kanilang kard at sinasabi ang kanilang ranggo sa klase, hindi ko mapigilang mapaisip. Batid ko kasing hindi sapat ang panukatang ginagamit namin para timbangin ang mga mag-aaral.       Hinding hindi kasi nito nasusukat ang iba pang dimensyon ng kanilang pagkatao at talino.

Tulad ni Sandra, labing-pitong taong gulang na siya ng maging mag-aaral ko sa ikaanim na baitang. Ateng-ate na siya para sa kanyang mga batang kaklase. Nanay-ate naman siya ng kanyang apat na batang kapatid. Tagapag-alaga sa pamilya. Buti nga at naisipan pa niyang mag-aral, buti nga at pinayagan pa siyang mag-aral. Minsan tinanong ko ang buong klase kung anong gusto nilang maging paglaki. Umalingawngaw ang mga katagang nars, doktor, inhinyero, piloto, sundalo, dentista, businessman at iba pa. Nang siya naman ang nagsalita, kimi lang niyang binanggit na gusto niyang maging caregiver.

Sa isang mag-aaral na katulad niya, nakapapagtatakang iyon lang ang pinapangarap niya. Marahil gusto niyang mag-abroad naisip ko, pero nang sabihin niyang gusto niyang maging caregiver hindi para makapangibang bansa kundi para mas maging magaling at mahusay pa siyang tagapangalaga ng kanyang mga kapatid, lalong akong nagulat. Napakasimple naman ng pangarap niya. Napakasimpleng pangarap hindi para sa kanya kundi para sa mga minamahal niya.

Kaya nga noong dumating ang kanyang ikalabinwalong kaarawan, naisipan naming magpadala ng bulaklak sa kanyang mga kaklase. Isinayaw siya’t binigyan ng bulaklak ng mga ito na tulad ng isang babaeng tumutuntong sa ganung kaarawan. Wala nga lang malamyos na musika, walang magagarang dekorasyon o magagarbong handa. Pero may lalamyos pa ba sa halakhak na kumawala sa kanyang mga labi ng isayaw siya na parang prinsesa? May gagara pa ba sa pamumula ng kanyang pisngi ng tuksuhin siya ng mga kaklase at alayan ng bulaklak? May gagarbo pa ba sa pakiramdam na dumapo sa kanyang kaluluwa?

Mabuti pa siya. Simpleng mga bagay lang, kuntento na siya.

Hindi ko pa rin makalimutan hanggang ngayon si Melchor. Naging estudyante ko siya noong practice teacher pa lang ako. Madali mo siyang matatandaan. Medyo may katabaan, duling,  kulang-kulang ang mga daliri sa kamay, panot. Pero maliban dito ay namumuhay siyang normal o mas akma sigurong sabihing pinipilit niyang mamuhay ng normal. Masayahin, palabiro, matalino, magaling kumanta at magsulat. Nalaman ko lang mula sa kanyang isinulat na pinagtangkaan pala siyang ilaglag noon ng kanyang ama’t ina. Epekto ng mga hilot at gamot pampalaglag kung bakit nagkaganoon ang pisikal niyang kaanyuan. Pero gaya ng inilahad niya sa kanyang sanaysay, patuloy siyang lalaban at ipaglalaban ang kanyang karapatan na mamuhay ng normal sa abnormal na mundong ito.

Ngayon, kapag hinahanap ko siya sa facebook o friendster at iba pang networking site, hindi ko matagpuan ang kanyang account. Ewan ko pero baka naduwag kaya siyang magpakilala. Marahil wala siyang magandang larawan para ilagay na profile picture niya?

Hindi ko na siya nakausap mula ng umalis ako sa paaralang pinag-aaralan niya. Hindi ko na nasabi sa kanya na humahanga ako sa kanya. Hindi ko na nasabi sa kanya na alam kong makakaya niyang magtagumpay pagkat ipinanganak siyang survivor.

Gusto kong sabihin sa kanya “Melchor, isa kang survivor, alam mo ba yun, biruin mo sa milyun-milyong semilyang nakakumpetensiya mong lumangoy, ikaw ay hindi nalunod at nakauna pang makipagniig sa itlog. At hindi lang ‘yan, walang nagawa ang anumang orasyon, gamot o hilot para kitlin ang iyong buhay. Maaaring nagawa nitong depormahin ang ilang bahagi ng iyong katawan pero hindi ang iyong pagkatao. Sana ipagpatuloy mong ipakita sa ‘abnormal’ na mundong ito na survivor ka, na mas kumpleto at buo ka.”

Sana nasabi ko ito sa kanya dati. Sana may nakapagsabi na nito sa kanya. Sana mabasa niya ito.

Sabi nila, kung ano ang puno, siya ang bunga. Hindi raw mamumunga ng mansanas ang mangga, hindi mamumunga ng mangga ang mansanas.

Pero sinalungat ito ni Brando. Durugista ang tatay niya at kasalukuyang nakakulong. Ang nanay naman niya’y nagpuputa para lang mabuhay sila. Ang mga kapatid niya’y maagang nagsipag-asawa pero nakatira pa rin sila sa iisang bahay.

Hindi ko akalaing ganito ang buhay na kinalakhan niya dahil napakabuti naman niyang bata, masayahin at may positibong pagtingin sa buhay.

Sabi niya, hindi dapat hinuhusgahan ang tao base sa kanyang pinagmulan dahil higit sa nakaraan  at  kasalukuyan, tayo pa rin ang magpapasya kung anong klaseng tao ang gusto nating maging.  Ayaw na daw niyang manisi, ayaw na niyang sisihin ang tatay, nanay o kapatid niya sa buhay nila ngayon dahil kahit magwala siya’t manisi, magdroga at magrebelde, siya pa rin ang magiging talo sa huli. Ikanga niya,  ang mahalaga ngayo’y pinipili niyang maging mabuting tao kahit pa humahabol ang bangungot ng nakaraan at kasalukuyan sa kanyang buhay.

Tama siya, natamaan naman ako. May mga pagkakataon kasing tinitimbang ko ang aking mga mag-aaral base sa kung paano sila ipinakilala sa akin at hindi sa kung paano ko sila nakilala.

“Naintindihan ko po ang ating aralin. Ang hindi ko  lang po maintindihan ay kung bakit marami pa rin at meron pa ring tayong mga kababayan ang  hindi makaintindi na lahat tayo ay mga Pilipino, magkakapantay anuman ang kulay at hitsura. Sa paningin ng Diyos, walang mataas o mababa sa atin, nilikha Niya tayong kanyang kawangis. Nakalulungkot po talaga ang pangyayaring ito.”

“Totoo pong isa akong ita. Maitim ang balat, kulot ang buhok, sarat ang ilong at pandak. Hindi ko po ito ikinahihiya kahit marami ang natatawa at nanlalait sa akin at sa mga katulad ko. Bakit?  Dahil alam ko at naniniwala na mas dapat mahiya ang mga taong ito, na sila ang dapat pagtawanan dahil hindi sila makaunawa at ang mas masaklap, ayaw nilang umunawa.”

Ito ang mga salitang binitiwan ni Joy, mas kilala sa bansag na “Rita” (tawag sa kanya ng mga kaklase. ‘Rita’ para sa pinaikling ‘Negrita’ mula sa ‘Negrang Ita’.) ng mapag-aralan namin sa klase ang tungkol sa pinagmulan ng lahing Pilipino.

Natahimik ang buong klase ng marinig nila ito sa mula kay Joy. Nagulat naman ako. Hindi ko kasi inaasahang magkakalakas ng loob siyang magsalita ng ganoon samantalang likas naman siyang mahiyain. Siguro napuno na siya, siguro naisip niyang kailangan na niyang magsalita. Nang mga sumunod na araw, wala na akong naririnig na nanunukso kay Joy.

Naiinggit ako kay Joy, mabuti pa siya nasumpungan niya sa sarili ang lakas ng loob na magsalita. Hindi katulad kong napipipi minsan sa mga panahong kailangan kong magsalita.

Paano ba patatahanin ang isang batang umiiyak dahil sa pagkamatay ng kanyang ina? Anong mga salita ang sasabihin mo habang umiiyak siya’t  tanging ang sakit ng pagkawala ng pinakamamahal sa buhay ang naghahari sa kanyang emosyon?

Ika-12 ng Agosto ng mamatay ang nanay ni  Anton. Naaksidente ang mini bus na sinasakyan niya papuntang bundok. Nag-a-outreach kasi sila duon. Nagluluto, nagpapakain, nagtuturo sa mga residente at mga bata duon, nagiging nanay siya sa mga residente at mga batang tinuturuan nila’t pinapakain.

Ngayon, tuluyan ng nawalan ng isang nanay ang mga taong iyon. Ngayon, tuluyan ng nawalan ng nanay si Anton at ang mga kapatid niya. Ramdam na ramdam ko ang sakit ng emosyong bumalot sa aking mag-aaral ng malaman niya ang masamang balita. Hikbi lang ang pagitan ng pag-iyak niya at muling pag-iyak. Iyak ng anak na nawalan ng ina, iyak ng batang inagawan ng ina.

“Alam kong napakasakit ng nararamdaman mo ngayon,  pero ano kaya ang gusto niyang gawin mo ngayong wala na siya?”

Ito ang uang tanong ko sa kanya ng kausapin ko siya.

“Aalagaan po si ading ko (nakababatang kapatid)at magpapakabait”

Sa pagitan ng pag-iyak at pag-agos ng masaganang luha, ito ang tanging nasambit niya. Pinipigilan kong maiyak habang kinakausap ko siya, sinupil ko ang pamamasa ng aking mga mata at pinilit kong lunukin ang kung anong bumabara sa aking labi.

Sinabi ko sa kanyang magpakatatag siya. Na lahat naman tayo ay duon ang destinasyon. Masakit  ang paraan, panahon at pagkakataon ng pagkawala ng nanay nya pero wala tayong pagpipilian kundi ang tanggapin ito at ipagpapatuloy ang buhay. Magiging masaya kako ang nanay nya kung makakaya niyang lagpasan ang pagsubok na ito.

Hindi ko alam kung naintindihan niya ang mga sinabi kong ito. Iyak lang kasi siya nang iyak. Sa pagkakataong iyon, nagpakatatay ako sa kanya at nagpakananay na rin kahit hindi ko alam kung paano ito gagawin.

Isa sa mga pinakatatakutan kong mangyayari sa akin ay ang mawalan ng mga mahal sa buhay. Alam kong realidad na ng buhay ang pagpanaw pero hindi ko alam kung paano ito haharapin kapag dumating na. Hindi ko alam kung paano ito paghahandaan.

Si Anton, hindi ko alam kung paano niya hinarap ang pagkamatay ng kanyang pinakamamahal na ina. Ngayon, pagkaraan ng ilang buwan, unti-unti ng bumabalik ang kanyang mga ngiti, naririnig ko na paminsan-minsan ang kanyang tawa kahit pa nalalaman kong hindi iyon kasinglutong ng dati.

Sana pag dumating ang panahong ayaw kong dumating, pag dumating ang panahong mamamaalam ang mga mahal ko sa buhay, masumpungan ko sana ang lakas ng loob at pagtanggap tulad ng nagawa ni Anton, tulad ng ginagawa niya ngayon. Tulad ng ginawa ko at ginagawa ko ng mamamalam si Angelo, dating mag-aaral ko.

Masayahing bata si Angelo, hindi mo aakalaing may kanser siya sa dugo. Sa mga huling araw ng kanyang buhay, hindi na siya hinayaang mag-chemo ng kanyang mga magulang dahil ayaw na rin ni Angelo. Hindi na niya kaya ang sakit ng mga karayom na tumutusok sa kanyang bubot na katawan lalo na ang epekto nito pagkatapos. Tanging kahilingan nito ang pumasok sa paaralan. Ito raw ang huling kahilingan niya.

Kaya ng pumasok siya, pinilit ng buong klaseng pasayahin siya. Hindi ko alam kung paano ito gagawin, pero sadya ngang nagkakaintindihan ang mga bata. Hinayaan kong ang kanyang mga kamag-aral ang gumawa ng paraan. Naglaro sila, nagkwentuhan, nagkantahan at nagsayawan. Isinantabi ko muna ang ilang mga aralin para kay Angelo, para iparamdam sa kanya, sa huling mga araw ng kanyang buhay ang pagmamahal. Pagmamahal ng pamamalam, pamaalam na pagmamahal.

Ilang araw lang ang lumipas, naratay na sa banig si Angelo. Pero bago pa man siya tuluyang maangkin ng buong-buo ng kanyang sakit, nakapag-iwan pa siya ng sulat para sa akin at sa kanyang mga kaklase. Ibinigay ito ng kanyang ina ng dalawin namin siya sa ospital.Halos wala na siyang malay nuon.

Dear Sir and Classmates,

Thank you po sa lahat. Thank you po sa mga itinuro ninyo. Thank you  po sa pagpapasaya sa akin sa mga huling araw ng buhay ko.

Paano yan, mauuna na ako sa inyo. Pero wag kayong malungkot dahil     babantayan ko kayo. Ibubulong ko kay “Bro” na bantayan kayo. Hwag kayong  iiyak, okey lang ako. Mamimis ko kayong lahat. Muawhh…

Nagmamahal,

ANGELO

 

Paulit-ulit kong binasa ang sulat ni Angelo. Paulit-ulit kong hinanap sa kanyang sulat kung saan siya nakahugot ng lakas ng loob para tanggapin ang nangyari sa kanya. Mabuti pa siya tanggap na niya ang kanyang kapalaran, pero kaming mga nagmamahal sa kanya hindi pa rin ito matanggap. Mabuti pa siya, naisip pa kami at ibubulong daw kay “Bro” samantalang siya na itong pinahihirapan ng sakit.

Dalawang araw pagkatapos nun, pumanaw si Angelo. Tuluyan ng sumuko ang kanyang katawan. Nag-iyakan ang kanyang mga kaklase ng malaman ang balita ng pagkamatay ni Angelo. Hindi ko alam kung paano aaluhin ang mga kaklase ni Angelo – ang aking mga mag-aaral ng mga sandaling iyon. Higit sa lahat, hindi ko alam kung paano patatahanin ang aking sarili.

Sa libing ni Angelo, literal na bumaha ang luha. Halos hindi ako makapagsalita ng bigyan ako ng pagkakataong magsalita sa harap ng mga nagdadalamhating nagmamahal kay Angelo, pero pinilit kong ibuka ang aking bibig para kay Angelo. Kung siya nga nakagawa pa ng sulat kahit pinahihirapan na ng sakit, ako rin dapat kayanin ko para sa kanya.  Binasa ko ang tulang isinulat ko para sa kanya.

 

OYAYI SA PAGKAKAWALAY

Matulog kang mahimbing sa piling ni Bathala

Ipikit iyong mga mata’t huwag ng mangangamba

Mahimlay kang mapayapa sa awit ng mga musa

Ika’y magpahinga’t huwag ng mabahala.

Lumipad kang malaya sa dulo ng bahaghari

At kulayan ng matingkad ang buhay na iwi

Maglaro ka’t maglibang sa iyong bagong palasyo

Mamuhay kang masaya sa iyong bagong paraiso

Ngayong wala ka na’t sa ami’y namaalam

Alaala mo sa ami’y hinding-hindi mapaparam

Ngayong wala ka na’t sa ami’y lumisan

Anghel ka ngayong sa ami’y di na lilisan.

 

Sa ilang taon kong pagtuturo, ang dami ko ng mga mag-aaral na nakasalamuha. Mga batang biglang dumating at dumaan sa aking buhay at sa isang iglap ay nawala. Mga mag-aaral na naturuan at nagturo naman sa akin ng mga aral na hindi ko natutunan sa apat na taon kong pamamalagi sa unibersidad o sa pagbabasa ng mga aklat. Mga aral na mas mahalaga kaysa sa mga teorya at ismo ng akademya.

Marami ng pagkakataon na nagiging mag-aaral ako at sila ay nagiging guro ko. Akala ko noong una, pagtuturo lang ang magiging papel ko sa loob ng aking klasrum. Hindi ko akalaing magiging mag-aaral din pala ako.

Ngayon, kung iraranggo ko ang mga naging mag-aaral ko, siguradong mangunguna sina Sandra, Melchor, Brando, Joy, Anton at Angelo at marami pang ibang mga mag-aaral na nagpakita ng galing at talino hindi lamang sa akademyang larangan kundi sa larangan ng totoong buhay sa labas ng eskwelahan.

Mangunguna sila sa daan-daan mag-aaral na dumaan sa akin. Mangunguna sila pagkat buong tapang nilang naipamalas at naipamamalas ang talino sa makikipagbakbakan sa mga pagsubok sa kanilang bahay at buhay sa loob at labas.

Kapag naiisip ko ang aking mga naging mag-aaral, naiisip kong sana mabigyan ako ng pagkakataong ipunin silang lahat sa loob ng aking klasrum tulad noong mga mag-aaral ko pa lang sila at ako ang kanilang guro.

Gusto kong muling turuan sila at pangaralan tulad ng dati. Tulad noong mga musmos na bata pa lamang sila at nakikinig sa bawat salitang mamutawi sa aking mga labi. Gusto ko silang kumustahin. Tanungin kung ano na ang nangyari sa kanilang mga buhay. Gusto kong  muling marinig ang kanilang mga ingay, kulitan at tawanan. Gusto kong marinig ang kanilang mga kwento.

Pero maalala pa kaya nila ako? Kung maaalala nama’y anong klaseng alaala kaya ang makikintal sa kanilang mga isipan? Maganda o pangit? Mabuti o masama? Masaya o malungkot?

Hindi ko kontrolado ang isip ng aking mga mag-aaral. Hindi ko rin alam kung ano ang iniisip at iisipin nila. Pero sana’y kapag naalala nila ako’y maalala nila ang isang gurong hindi man perpekto’y pinilit maging perpekto para sa kanila. Isang gurong hindi man matalino’y sinikap silang gawing matalino. Isang guro na hindi lang nagturo ng mga aralin  kundi  naghanda sa kanila sa buhay sa labas ng klasrum.

Pero nasaan na kaya sila ngayon? Saan ko sila hahagilapin? Paano ko sila hahanapin?

Sa mga call centers kung saan sila nag-iingles araw at gabi? Sa ibang bansa kung saan nagsisilbi sila sa mga ibang lahi? Sa mga bahay-bahay kung saan sila ibinahay? Sa mga pabrika’t pagawaan kung saan kaulayaw nila ang mga makina? Sa mga bilangguan?  Sa mga lansangan?

Kapag may nababalitaan akong naging mag-aaral ko na nagtatagumpay sa kanyang pag-aaral o napiling propesyon, pakiramdam ko ay nagtagumpay rin ako. Inaari kong tagumpay ang kanilang tagumpay. Para akong magulang nila na nagbubunyi at nagmamalaki sa tagumpay na kanilang nakakamit. Nag-oorgasmo ang utak ko pati ang aking  puso.

Sa kabilang banda, lungkot, at kahihiyan naman ang aking nararamdaman kapag naliligaw ng landas  ang mga mag-aaral ko. Tinatanong ko ang aking sarili kung saan ba ako nagkamali. Mali kaya ang mga naituro ko? Mali kaya ang mga sinabi ko sa kanila? Hindi kaya ako naging mabuting guro sa kanila?

Naisip ko nga minsan, sana’y mabigyan ng superpowers ang lahat ng mga guro. Ang ganda siguro ‘nun. Isang kumpas lang ng daliri’y tatahimik na lahat at makikinig, isang paliwanag sa mga aralin ay maiintindihan na lahat, isang imbay lang ng balikat ay maisasapuso na lahat ng mga mag-aaral ang lahat ng pinag-aralan.

Sana may superpowers din kaming ayusin ang mga sira sa mga buhay ng aming mga mag-aaral.   Sana may superpowers na ganun, pag nagkataoon, magiging maayos ang lahat. ‘Pag itoy nagkatotoo, hindi na natin kakailanganin pang mangarap na iligtas tayo ni superman, spiderman, darna, captain barbell at kung sinu-sino pang mga superherong pawang mga kathang isip lang.

Kapag dumarating ang buwan ng Marso, hindi ko maiwasang mapaisip at maging emosyunal. Pakiramdam ko kasi’y maiiwan na naman akong mag-isa. Mababakante ang aking klasrum at mawawalan ng ingay, ng saya, ng buhay.

Bakit ganun? Kung kailan kabisado ko na ang mga orasyon at salamangka ng aking mga mag-aaral, saka naman sila aalis. Kung kailan alam ko na kung anong klaseng oyayi at oda ang iaalay sa kanila, saka naman sila magpapaalam.

Kapag lumalabas na ang mga mag-aaral sa aking klasrum, hindi ko mapigilang mapaisip kung may kabuluhan ba ang pagpasok nila sa aking klasrum. Higit sa mga aralin sa aklat, gusto kong maituro sa kanila ang mga aralin sa totoong buhay. Sa tingin ko, higit na mahalaga ang mga iyon kaysa sa mga nakakahong aralin. Sapat nga kaya ang mga naituro ko sa kanila upang mapakinabangan nila sa pakikitalad sa mabatong landas ng buhay? Sana …

Isang siklo nga raw ang buhay eskwelahan naming mga guro. Isang siklo ng pagdating at pag-alis, ng pagpasok at paglabas, ng pagtanggap at pamamaalam. Subalit, bakit ganun, ilang taon ko ng nararanasan ang siklong ito’y hindi pa rin ako masanay-sanay.

Hanggang ngayon, hindi ko pa rin mabigyan ng tama at akmang depinisyon ang salitang guro, ang aking pagiging guro. Marahil dahil hindi naman kasi dapat ito binibigyang depinisyon. Mas akma atang bigyang halimbawa na lamang ito. Halimbawang hindi huwad, hindi tumitingin sa sarili, hindi humihingi ng kapalit kundi nagbibigay at hindi nanghuhusga.

Kung gayon,  sa pagbibigay ng halimbawa nabibigyan na rin ng depinisyon ang aking pagiging guro. Samakatwid, aabutin ako ng habambuhay para bigyang depinisyon ang aking pagiging isang guro.

 

*Sadyang pinalitan ang mga pangalang nakalahad dito.

 

 

 

KATALIK

Sinulat ni Benedick N. Damaso

Pagtatalik

Sa kahubdan ng ating mga katawang lupa

tayoy nagbuklod, dinama ang rurok paulit-ulit

ginawa lahat ng natutunan mula sa aklat na Kamasutra

pataas, pababa, padapa, patihaya, patuwad

nagsalimbayan ang mga halinghing

banayad sa simula, pabilis nang pabilis

nang maabot ang rurok at kasukdulan

naihiyaw  mo’y langit na.

(sa pagitan ng ating mga ohhh… at ahhh…)

Subalit pasensya na, kung ito ang langit ayaw ko na

‘pagkat ilang minuto lang itong nagtatagal.

(talo pa tayo ng mga baboy aking mahal

‘pagkat tatlumpung minuto raw nagtatagal

ang kanilang orgasmo)

Gusto ko sana sa ating pagniniig

ika’y maging kasimbangis ni Rosanna

kahit pa sa labas kasing kimi mo si Maria Clara

at kahit pa magiba itong ating kama

kung kapalit nama’y pagtunog ng kampana.

Gusto ko at kung pwede lang naman

na sa ating pagtatalik ika’y masilayan

buhayin ang lahat ng ilaw

pailawin lahat ng bumbilya at kandila

upang aking masaksihan, iyong masaksihan

detalye nitong kahubdan, impormasyon nitong katauhan

kakabisaduhin natin, ang taling na nagtatago’t itinatago

hahanapin natin lahat ng libog at  libag

kurbada at bilbil  o buhok at tagiyawat

hanggang sa hindi na tayo dayuhan

ako sa iyong katawan

at ikaw sa aking katawan.

At sa muli nating pagniniig

hindi na tayo mangangapa sa dilim

kapag pinupunasan ang ating mga pawis

at lahat ng likidong

inilabas ng katawan.

At sa pag-uulit at paulit-ulit pa nating pagniniig

magtatalik di lang mga katawan

magtatalik mga puso at isipan

at ating aabutin rurok ng kasukdulan

doon tayo magtatagal

doon tayo maglalayag

doon tayo mamumuhunan

nang pagmamahal na dalisay.

 

“DAMASO”

Ito ang nakasulat sa plakard na hawak ni Carlos Celdran, isang tour guide AKA Reproductive Health Bill Advocate AKA Jose Rizal impersonator nang pumasok siya sa Manila Cathedral habang kalagitnaan ang misa at bulabugin ang mga kaparian at parokyano.

“Stop getting involved in politics,” sigaw niya.

Pero habang pinagpipiyestahan sa telebisyon, radyo, pahayagan, internet sites si Celdran, heto naman ako’t pinagpipiyestahan din ng mga kaibigan at kakilala ko.

Sa dinami-rami ba naman kasi ng mga pwedeng isulat sa plakard tulad ng 8&^$#(**#@,” “*&^!@#%^,” “^%$&(&%*,” at “&%^$@!$^&,” ang aking apelyido pa ang kanyang napili. Opo, “DAMASO” nga ang aking apelyido. Ito ang ipinamanang apelyido ng aking tatay na minana pa niya sa kanyang tatay na minana ng kanyang tatay sa kanyang tatay na minana …

Pero sino nga ba si (Padre) Damaso? Siya lang naman po ay isang paring tauhan sa sinulat na nobela ni pareng Jose Rizal. Isang paring sumasalungat sa magandang aral na dapat sana’y turo ng simbahan. Malupit, mabagsik, isang moralistang imoral ikanga. At siyempre pa, siya ang ama ni Maria Clara.

Nung makagradweyt ako ng hayskul, akala ko nakaligtas na ako sa pagtatanong/pagtataka/pagtatawa ng mga nakakasalamuha tungkol sa realisasyon sa apelyido ko, ngayon naman muling ibinabalik ni G. Celdran ang nakalipas.

Buti na lang at mas kilala ako ng mga estudyante ko sa aking unang pangalan. Unang araw pa lang kasi ng klase ay ipinakikikilala ko na sa kanila at mahigpit na bilin na mas gusto kong tawagin ako sa aking unang pangalan. Kaya naman sa katagalan ito na ang kanilang nakagawian. ‘Benedick’ ito ang aking pangalan. (Astig di ba? Ehem… Walang kokontra)

Pero ang problema ko naman, madalas napagkakamalang ‘t’ ang huling letra sa first name ko, ginagawa nila itong ‘Benedict,’ na sa kalaunan ay dadagdagan pa ng ‘o’ kaya naman nagiging ‘Benedicto.’ Nagtutunog tuloy makaluma. Parang kapanahunan ko tuloy sina pareng Bonifacio, Procopio, Anastacio et.al. Kaya naman palagi kong ine-emphasize na ‘k’ ang huling letra sa aking pangalan.

Looking back, marahil naisip ng aking mga magulang dati ang ganitong senaryo kaya ang ginawa nilang last letter sa first name ko ay ‘k’ (bravo!) Bagama’t may isa pa akong teorya, marahil nagkamali sa pagta-type ang clerk ng civil registrar sa amin. (typewriter pa kasi ata gamit nun, hanggang ngayon ata…)

Sa susunod na taon, papalitan ko na uli at iibahin ko na ang pangalang pauusuhin ko. Siguro ‘Ben’ na lang o kaya ay ‘Benz’ o ‘Bench’ o ‘Bene’ bahala na kung anong maisip ko, huwag lang ‘Dick’

Pagkatapos ng ilang taon, parang mas gugustuhin ko ng ‘t’ ang huling letra ng first name ko, paano ba naman kasi ay naging mas malikhain na ngayon ang ating mga lenggwahe (may buhay raw kasi ang wika, umuunlad, sumusunod sa panahon ayon sa guro ko ‘nong nasa kolehiyo ako).

Ayokong dumating ang panahong tawagin ako sa palayaw na ‘Dick’ lalo na ng mga estudyante ko. Imagine…

“Good Morning Sir Dick”

“Good Afternoon Sir Dick!”

“Good Evening Sir Dick!”

Masagwa, malaswa. Kung bakit? Alamin mo. Hindi ka naman siguro ipinanganak kahapon.

Sabi nga nila “Prevention is better than cure” (ngayon, ano ang koneksiyon? Bahala ka na uli kung paano ito maikokonek)

CONGRATULATIONS
TO THE WINNERS OF THE
60TH
CARLOS PALANCA
MEMORIAL AWARDS FOR LITERATURE

Filipino Division

MAIKLING KUWENTO

1st prize

No prize Awarded

2nd prize

Rommel B. Rodriguez
“Toxic”

3rd prize

Thomas David F. Chavez
“Sa Kabilang Lupalop ng Mahiwagang Kaharian”

MAIKLING KUWENTONG PAMBATA

1st prize

Christopher S. Rosales
“Si Berting, ang Batang Uling”

2nd prize

Renerio R. Concepcion
“Ang Kagilagilalas na Paglalakbay nina Mumo at Am-I”

3rd prize

Bernadette V. Neri
“Parada ng mga Alingawngaw”

SANAYSAY

1st prize

Maria Clarissa N. Estuar
“Ang Reyna ng mga Tumbong”

2nd prize

Ferdinand P. Jarin
“D’Pol Pisigan Band”

3rd prize

Mark Gil M. Caparros
“Sina Bunso at ang mga Batang Preso”

TULA

1st prize

Carlos M. Piocos III
“Guerra Cantos”

2nd prize

Romulo P. Baquiran, Jr.
“Parokya”

3rd prize

Mark Anthony S. Angeles
“Engkantado”

TULANG ISINULAT PARA SA MGA BATA

1st prize

Walang Nanalo

2nd prize

Walang Nanalo

3rd prize

Will P. Ortiz
“May Puso Ang Saging”

DULANG MAY ISANG YUGTO

1st prize

Nicolas B. Pichay
“Isang Araw sa Karnabal”

2nd prize

Floy C. Quintos
“Suor Clara”

3rd prize

Allan B. Lopez
“Higit Pa Dito”

DULANG GANAP ANG HABA

1st prize

Walang Nanalo

2nd prize

Liza C. Magtoto
“Rated PG”

3rd prize

Christian R. Vallez
“Kapeng Barako Club: Samahan ng mga Bitter”

DULANG PAMPELIKULA

1st prize

Kristoffer G. Brugada
“Patikul”

2nd prize

Jerry B. Gracio
“Magdamag”

3rd prize

Walang Nanalo

KABATAAN SANAYSAY

1st prize

Christopher S. Rosales
“Gulayan Klasrum”

2nd prize

Marianito L. Dio, Jr.
“Ang Aking Pangalan, Ang Aking Kababata at ang Mithing Tilamsik Para kay Third”

3rd prize

Walang Nanalo

Regional Division

SHORT STORY – CEBUANO

1st prize

Richel G. Dorotan
“Si Tarzan”

2nd prize

Jonecito R. Saguban
“Tinuboang Sapatos”

3rd prize

Noel P. Tuazon
“Patas”

SHORT STORY – HILIGAYNON

1st prize

Andy P. Perez
“Bayuso”

2nd prize

Ferdinand L. Balino
“Dumdumon Ko Ang Imo Guya”

3rd prize

Jesus C. Insilada, Ed. D.
“Walingwaling”

SHORT STORY – ILUKO

1st prize

Sherma E.Benosa
“Dagiti Pasugnod ni Angelo”

2nd prize

Ariel S. Tabag
“Voice Tape”

3rd prize

Joel B. Manuel
“Apo Bannual! Apo Bannual!”

English Division

SHORT STORY

1st prize

Ma. Elena L. Paulma
“Three Kisses”

2nd prize

Ma. Rachelle Tesoro
“Waiting for Rain”

3rd prize

Catherine Rose Galang Torres
“Café Masala”

SHORT STORY FOR CHILDREN

1st prize

Irene Carolina A. Sarmiento
“Tabon Girl”

2nd prize

Hiyasmin Ledi C. Mattison
“Little Bear Goes Home: A Love Story”

3rd prize

Grace D. Chong
“I am an Apple”

ESSAY

1st prize

Miro Frances D. Capili
“Vinyl”

2nd prize

Florianne Marie L. Jimenez
“Postcards from Somewhere”

3rd prize

Corinna Esperanza .A. Nuqui
“Library”

POETRY

1st prize

Merlie M. Alunan
“Tales of the Spiderwoman”

2nd prize

Rafael Antonio C. San Diego
“My Name in Reverse”

3rd prize

Joel H. Vega
“Latitudes and Other Poems”

POETRY WRITTEN FOR CHILDREN

1st prize

Duffie Alejandrino H. Osental
“After the Storm and Other Poems”

2nd prize

Patricia Marie Grace S. Gomez
“Poems from the Pantry and Prehistoric Times”

3rd prize

Ma. Celine Anastasia P. Socrates
“Playgrounds”

ONE-ACT PLAY

1st prize

No Prize Awarded

2nd prize

No Prize Awarded

3rd prize

Peter Solis Nery
“The Wide Ionian Sea”

FULL-LENGTH PLAY

1st prize

Jay Crisostomo IV
“God of the Machine”

2nd prize

Jorshinelle Taleon-Sonza
“The Encounter”

3rd prize

Lito Casaje
“Shooting the Boys”

KABATAAN ESSAY

1st prize

Miro Frances D. Capili
“The Nature of Nurture”

2nd prize

Anton Raphael S. Cabalza
“A Shot at Perfection”

3rd prize

Catherine D. Tan
“Green at Heart”

We would also like to extend our heartfelt appreciation to our esteemed judges for sharing with us their time, expertise, and dedication to the development of Philippine Literature.

FILIPINO DIVISION

DULANG GANAP ANG HABA

Mr. Manuel R. Buising – Chairman
Mr. Tony Espejo
Mr. Chris D. Martinez

SANAYSAY

Mr. Reuel Molina Aguila – Chairman
Dr. Pamela C. Constantino
Dr. Rosario Torres- Yu

TULA

Dr. Benilda S. Santos – Chairperson
Mr. Teo T. Antonio
Mr. Alfonso Mendoza

MAIKLING KUWENTONG PAMBATA

Dr. Luis P. Gatmaitan- Chairman
Dr. Christine S. Bellen
Dr. Michael M. Coroza

MAIKLING KUWENTO

Ms. Lualhati T. Bautista – Chairperson
Dr. Fanny A. Garcia
Dr. Jimmuel C. Naval

DULANG MAY ISANG YUGTO

Mr. Dennis N. Marasigan – Chairman
Mr. Ricky A. Lee
Mr. Robert Sena

TULANG ISINULAT PARA SA MGA BATA

Mr. Eugene Y. Evasco – Chairman
Ms. Heidi Emily E. Abad
Ms. Ani Rosa Almario – David

DULANG PAMPELIKULA

Dir. Rodolfo “Jun” Lana, Jr. -Chairman
Dir. Joel Lamangan
Dir. Chito Roño

ENGLISH DIVISION

FULL-LENGTH PLAY

Mr. Nestor O. Jardin – Chairman
Dr. Jesus T. Peralta
Dr. Ricardo G. Abad

ESSAY

Dr. Isagani R. Cruz – Chairman
Dr. Federico M. Macaranas
Ms. Susan S. Lara

POETRY

Dr. Cirilo F. Bautista – Chairman
Dr. Gemino H. Abad
Mr. Danton Remoto

SHORT STORY FOR CHILDREN

Dr. Jose Y. Dalisay – Chairman
Mr. Dean Francis Alfar
Ms. Emily Abrera

SHORT STORY FOR CHILDREN

Mr. Alfred A. Yuson – Chairman
Ms. Dina Ocampo-Cristobal, Ph. D.
Ms. Beaulah P. Taguiwalo

ONE-ACT PLAY

Dr. Elsa M. Coscoluella – Chairperson
Ms. Josefina F. Estrella
Mr. Ricky Davao

POETRY WRITTEN FOR CHILDREN

Mr. Edgardo B. Maranan – Chairman
Dr. Lina Diaz de Rivera
Ms. Zarah C. Gagatiga

KABATAAN SANAYSAY and ESSAY

Mr. Ruel S. De Vera – Chairman
Ms. Karina A. Bolasco
Dr. Jose Wendell P. Capili

REGIONAL LANGUAGES

SHORT STORY – ILUKO

Mr. Reynaldo Duque – Chairman
Mr. Ruffy Rebudal
Mr. Cles B. Rambaud

SHORT STORY – CEBUANO

Dr. Carmencita Abayan
Mr. Edgar S. Godin
Dr. Jaime An Lim – Chairman

SHORT STORY- HILIGAYNON

Ms. Ada Loredo – Chairperson
Ms. Genevieve Asenjo
Dr. Ma. Zenaida French

ARE YOU AN INTERNET ADDICT?

You Know You’ve Been Online Too Long When…
  1. Tech Support calls “YOU” for help.
  2. Someone at work tells you a joke and you say “LOL” out loud.
  3. You find yourself trying to cock your head 90 degrees when you smile.
  4. You have called out someone’s screen name while making love to your significant other.
  5. You keep begging your friends to get an account so “we can hang out”.
  6. Three words: Carpal Tunnel Syndrome.
  7. If you are male and see a female in the “Real” world that you wish to meet, your first thought is to IM her.
  8. If you are female and you see a male in the “Real” world that you wish to meet, your first thought is that you wish he’d IM you.
  9. You don’t understand the humor in the above mentioned #7 and #8 since the “real” world is at your fingertips.
  10. You have to get a 2nd phone line just so you can call Pizza Hut.
  11. When you have sex, you no longer are concerned about sexually transmitted diseases.
  12. You walk into a room, and, finding that it has more than 23 people, you inform management that there is an error.
  13. When looking at signs, you wonder why they are always “yelling” at you.
  14. You go up to people you are attracted to “in real life” and ask them for their GIF.
  15. Although you don’t know what they look like, you become insanely jealous of people hitting on your cyber-love.
  16. You don’t even know what your cyber-love looks like.
  17. When at work, your boss constantly reminds you that the word i should be capitalized.
  18. You watch TV with the closed captioning turned on.
  19. Your spouse now complains of you moving your fingers in your sleep instead of talking.
  20. Your kids are eating cereal morning, noon, and night.
  21. When someone says, “What did you say?” you reply, “Scroll up!”
  22. You find yourself sneaking away to the computer in the middle of the night when your spouse is asleep.
  23. You turn down the lights & close the blinds so people won’t know you’re on-line again.
  24. You know more about your AOL friends’ daily routines than you do your own spouse’s.
  25. You find yourself lying to others about your time on-line & when they complain that your phone was busy you claim it was off the hook.
  26. You have an identity crisis if someone is using a screen name close to your own.
  27. You would rather tell people that your bloodshot eyes are from partying too much than the truth (online all night).
  28. You change your screen names so much that you have to look at your own profile to see who you are.
  29. You go into labor and you stop to type a special E-mail to let everyone know you’re going to be away and how you’re feeling.
  30. You marry your cyberboyfriend/girlfriend and you both sit at your own computers & chat to each other every night from across the room.
  31. You type messages to people while you are on the phone with them at the same time.
  32. You understand the humor in all of these jokes because you have committed then yourself!
  33. Your dog leaves you.
  34. You are doing things more and more that you swore you would never do when you first got online.
  35. You sign on & immediately get 10 IMs from people who have you on their buddy list.
  36. You have a map on the wall w/ LOTS of red thumbtacks to mark where people are you have met.
  37. You look at an annoying person off-line & wish you had your ignore button handy.
  38. You bring a bag lunch & a cooler to the computer.
  39. Your significant other kisses your neck while you’re chatting and you think, “Uh oh, cyber sex perv”.
  40. You go thru “withdrawal” if you are away from the computer for more than a few hours.
  41. Your buddy list has over 100 people on it.
  42. You understand what BIF ISO BIM means.
  43. You wake up in the morning and the first thing you do is get online before you have your first cup of coffee.
  44. You have to inject no-doze into your butt to keep it awake.
  45. You have your computer set so it goes directly into AOL’s welcome screen.
  46. You wait 6 hours online for a certain “special” person to come home from work.
  47. You don’t know where the time has gone.
  48. You end sentences with 3 (or more) periods while writing letters by hand.
  49. Your relationship online has gone farther than any real one you have ad.
  50. You get up at 2 am to go to the bathroom but turn on the computer instead.
  51. You don’t even notice anymore when someone has a typo.
  52. You enter a room & 23 people greet you w/ {{hugs}} or **kisses**.
  53. You stop typing whole words and use things like ppl, dunno and lemme.
  54. Your voicemail/answering machine message is “BRB, leave your s/n & I will TTYL”.
  55. You type faster than you think.
  56. You got your psychiatrist addicted to AOL too & are now undergoing therapy in private rooms instead of at his office.
  57. You want to be buried with your computer when it dies or vice versa.
  58. You actually enjoy the fact that you are addicted.
  59. You can actually read & follow all the names of the cast that scrolls up your TV screen at the end of a movie.
  60. People say, “If it weren’t for your super reflexes in your eyes and fingers, you would have been classified as a vegetable!”
  61. You dream in “text”.
  62. Being called a Newbie is a “MAJOR” insult.
  63. There is absolutely no interesting chat in any room & you’re really bored.
  64. You don’t want to leave in case you miss something.
  65. You double click your TV remote.
  66. You can now type over 70 wpm.
  67. You think about starting a 12-step recovery group for AOL junkies.
  68. You are on the phone a minute & need to do something else & say “BRB” or “BBL”.
  69. You check your E-mail and forget you have real mail (a.k.a. snail mail).
  70. You go into withdrawals during dinner.
  71. You spend at least 30 minutes making sure you say goodbye to everyone in a room.
  72. You stop speaking in full sentences.
  73. You have gone into an unstaffed Tech Support room & ended up “giving” tech support to other AOLers.
  74. You have to be pried from your computer by the “Jaws of Life”.
  75. Your last sexual experience was really just a “textual” experience.
  76. You know what a “snert” is.
  77. You set your kitchen on fire while cooking dinner because you wanted to “check your mail” & while there you “just wanted to see who was online”.
  78. You meet people from AOL in public & you have no idea what their real name is, so you call them by their screen name.
  79. You’ve even gotten on an airplane just to meet some folks face-to-face.
  80. When seeing someone you wish to meet, your second thought is wishing they’d be on AOL so you don’t have to meet them in person.
  81. You have a vanity car tag with your screen name on it.
  82. You no longer type with proper capitalization, punctuation, or complete sentences.
  83. You have met over 100 AOLers.
  84. When meeting a stranger, you ask for their profile. If they have a profile you ask them for an age/sex/location check.
  85. You understand the humor in all of this.
  86. You keep telling yourself to Get a Life.
  87. When someone online says BRB, gotta go pee, you ask them to go for you, and think they can.

High school graduates can be productively employed even without a college degree once two years are added to basic education, Education Secretary Armin Luistro said today.

The education chief recently announced his plan to implement President Noynoy Aquino’s agenda of increasing the basic education cycle from the current 10 years to 12 years, a plan that he referred to as the “enhanced K+12 basic education program.”

He explained that “K” refers to “Kindergarten” while the number “12″ refers to the sum of seven years of grade school and five years of high school.

He said that these reforms will be implemented gradually over a number of years and may go beyond the term of the current or even next administration.

Luistro said that the Department of Education (DepEd) is currently working on a concept paper that will outline the proposed revisions to the public school curriculum and how these will be implemented and funded. He added that DepEd will present the proposal to the public on October 5, 2010, which is World Teachers’ Day, so that all education stakeholders can give their feedback.

Luistro said that these reforms will aim to ensure that future high school graduates are ready to be productively employed even without completing college.

“The current thinking and the current culture in the Philippines is that if you don’t finish with a college degree, there is something missing in your life. What should basic education be? To me, what is basic is that [high school graduates] should be able to live a meaningful life, they should be able to be prepared to start a family, and thirdly they should be able to be productively employed,” explained Luistro.

He added that the DepEd will explore how public schools can better develop Filipino’ students skills and talents in the arts, sports, agriculture, fisheries, and in technical or vocational fields, among others.

“Perhaps our current curriculum is too academic in orientation,” said Luistro. “What are the needs of industry? You need to match that with the gifts, resources, and interests of young people.”

Re-examine reform priorities

But some educators believe that DepEd should re-examine its reform priorities.

“Our immediate focus should be just improving basic education. The dropout rate is very, very high and the quality of education is very, very low,” says Milwida Guevara, chief executive officer of Synergeia, an NGO that focuses on improving the quality of public school education through greater local government support.

Guevara said that DepEd should focus instead on improving the quality of education in kindergarten, pre-school, and in grades one to four of elementary school. She added that adding two years to the education cycle “will address the problem of the lack of quality of students in the high school, and also in the university, but it does not address the problem in earlier years of schooling.”

She said that as many as 30 percent of students who enter grade one drop out before grade six, and that these figures are higher in some areas of Mindanao. “It’s too late to have an intervention after grade six,” she said.

DepEd’s proposal also drew mixed reactions from visitors to the GMANews.TV Facebook Fan Page.

“Add two more years for high school? Para sa apat na years na high school nga lang, kulang na ang budget ng mga magulang. Dadagdagan mo pa ng dalawa? And besides, from the start,hindi naman ‘yung years ang problema, kundi ung kakulangan ng libro and materials para sa mga students, pati na rin ung kakulangan sa teachers,” said Facebook user Kevin Taboada.

(Parents can hardly afford to pay for four years of high school, and yet they want to add two more years? Besides, the number of years is not the problem. It’s the lack of books and educational materials for students, and the lack of teachers.)

Other Facebook users believed the proposal would help make Filipino graduates more globally competitive.

Dubai-based OFW Hannah Zipporah Tayo said, “Natapos ko ang 10 years high school standard sa ‘Pinas, and I had to pursue further studies in Dubai. None of the universities and colleges accepted me, kasi ‘di nila recognize ang 10 years standard. Siguro nga kailangan ng upgrade ang curriculum!”

(I finished ten years of high school in the Philippines, and I had to pursue further studies in Dubai. None of the universities and colleges accepted me because they did not recognize my ten years of education. I think the curriculum should be upgraded!)

Dennis Montas Lorejo, a Filipino who teaches in the United States, wrote, “To conform with the global standard, we must move to a 12-year basic education. Also, strengthen the teachers knowledge and skills so that they may bring better instructions to their students. Upgrade the school facilities, impose the use of technology in schools, raise teachers salary, and a lot more. But we must start with something, right?”

April Joy Cruz said, “Quality is better than quantity. Tingin ko, kahit dagdagan ng two years, pero ang situation ng mga public school students na 60 to 80 students per class, walang upuan at libro, para lang nagsasayang ng oras sa eskwelahan kung wala rin naman matututunan.”

(We can add two years, but for as long as classrooms still have to be shared by 60 to 80 students, and for as long as these students have no books or chairs to use, our students will be wasting their time learning nothing.) - HS, GMANews.TV

School Paper

Official Publication of Zambales Elementary School Paper Advisers Association

This article  was supposed to appear on The Zambales Journal. But due to some concerns regarding the subtlety of the issues raised, it was scrapped, the reason? “Some words and/or issues have double meanings that would offend teachers and people” (What the heck! That’s why my column is titled ‘The Amateur Heckler” – can’t they stand my heckling?)

Another reason, “Some words are to vulgar, not to be publish in a school journal.” (a school journal where the target readers are educated teachers? C’mon)

Fine. I do understand their concern. It must been hard for them. If I were in their position, I will also think twice. Thank God, I’m not in their position.

Tha’ts why I am posting the same article here for the benefit of the doubt, LOL!

BTW…Special thanks to “The Professional Heckler”….


Privilege Speech

Rep. Antonio L. Tinio

ACT Teachers Party-List

Agosto 16, 2010

Nitong nakaraang mga buwan, sa panahon ng kampanya para sa pambansang eleksyon ng Mayo, nagkaroon ako ng pagkakataong umikot sa iba’t ibang probinsya ng ating kapuluan upang makapanayam ang mga public school teachers at mapag-usapan ang kanilang kalagayan at mga hinaing. Saan man ako magpunta, iisa ang kanilang pambungad. Dapat daw tugunan ang kanilang mga problema sa GSIS (Government Service Insurance System).

Ano-ano ang mga problemang ito? Mahaba ang listahan. Kabilang dito ang: walang-paliwanag na mga kaltas sa kanilang maturity claim o retirement lumpsum; walang-paliwanag na kaltas sa kanilang salary loan; di pagbibigay ng dibidendo ng GSIS; pagkait sa survivorship benefits; di pagkaltas ng mga loan payments; sobrang pagkaltas ng mga loan payments kahit bayad na ang utang; di pagbibibigay ng funeral benefits, education plan, at iba pa. Ang esensya, hindi raw nila natatanggap ang inaasahan nilang benepisyo o ang pinapangako ng batas na dapat nilang matanggap.

Nakatitiyak ako na, bilang mga kapwa kinatawan at tagapaglingkod ng taumbayan, mayroon na ring mga guro o kawani ng gubyerno na lumapit sa inyo upang idulog ang kanilang mga problema sa GSIS. Mahigit sa pitong taon nang dinaranas ng mga guro at kawani ang itinuturing nilang kalbaryo ng GSIS. Sa panahong ito, nasaksihan natin ang malawakan at sama-samang pagkilos ng mga kawani upang ipaglaban ang kanilang mga karapatan, mula noong unang sigwa ng mga protesta noong 2003, welga ng mga kawani ng GSIS noong 2004, at samu’t saring mga martsa, piket, at rali mula noon hanggang sa kasalukuyan sa iba’t ibang bahagi ng bansa.

Sa kabilang banda, ibang-iba ang kuwento kung pakikinggan natin ang pamunuan ng GSIS.Kamakailan lamang, ganito ang naging pahayag ni Winston Garcia, President and General Manager ng GSIS mula January 2001 hanggang June 30, 2010:

“…during my stint as President and General Manager, I instituted the reforms needed for prompt and efficient delivery of services to all our members and pensioners. …

“Because of these reforms, the GSIS’s actuarial life—or the period by which it can provide for the needs of its members and pensioners—has been substantially extended. In 2001, the Fund’s life was projected to last only until 2028. By December 2009, the Fund’s actuarial life was estimated to last until 2064.”

Ayon kay Garcia, nalulugi na ang GSIS nang datnan niya ito noong 2001. Dahil umano ito sa kawalan ng maayos na sistema ng pagtala sa pagpasok at paglabas ng pondo ng GSIS at ang low collection efficiency—maluwag daw ang pagbigay ng GSIS ng mga benepisyo sa miyembro ngunit mahina ito sa pagkubra sa mga utang.

Tama ang naging pagtukoy ni Garcia sa mga problema ng GSIS. Ano ang kanyang naging tugon?

Tinagurian niyang “GSIS Reform Agenda” ang solusyon na kanyang inilapat noong 2003. Ang “Premium-Based Policy” ang pinakabuod ng reporma, patakarang nagsasaad na ibabatay sa premiums na binayad ng miyembro ang halaga ng benepisyong kanyang matatanggap mula sa GSIS.

Susi sa pagpapatupad nito ang computerization ng GSIS. Sinasaklaw ng computerization ang sumusunod:

  1. computerization of membership database;
  2. computerized billing, collection, receipting, and posting of payments directly linked to the membership database;
  3. massive cleansing and updating of membership records and reconciliation of records between GSIS and employers (i.e., government agencies).

Bilang tugon sa problema ng low collection efficiency, ipinatupad din ni Garcia ang patakaran ng automatic deduction of arrears (Claims and Loans Interdependency Program o CLIP).

Tagumpay ba ang  Reform Agenda? Kung ang tanging sukatan ng tagumpay ay ang “bottom line,” o kita ng isang korporasyon, hindi maikakaila na ang solusyon na kaniyang inilapat ay nagdulot ng kagyat at dramatikong pagpihit sa katayuang pinansyal ng GSIS. Mula sa bingit ng pagkalugi, natransporma diumano ang GSIS upang maging top-earning government corporation sa kasalukuyan, na may net revenue noong 2009 na Php 49 bilyon.

Ito ang pinanghawakan ni dating Pangulong Arroyo nang isantabi niya ang malawakang panawagan ng mga miyembro para sibakin si Garcia na rumurok noong 2004. Dahil sa basbas ng Malacanang, hindi na natinag sa puwesto si Garcia hanggang sa kadulu-duluhan ng administraysong Arroyo.

Ngunit, sa halip ng mga papuri at pasasalamat bilang tagapagligtas ng GSIS, bakit pawang mga batikos at pagkamuhi ang inaani ni Winston Garcia sa mga guro at kawani?

Kung gagamitin nating sukatan ang ideyal ng GSIS bilang tanging social security fund na pangunahing sasandigan ng 1.6 million kasapi nito sa panahon ng kagipitan, patunay ang mapait na karanasan ng daan-daang libong guro at kawani na bigo ang Reform Agenda ng GSIS.

Isantabi na muna natin ang mga alegasyon ng korapsyon, despotismo, at kawalan ng transparency sa kanyang pamumuno ng GSIS. Ipagpaliban muna natin sa ibang pagkakataon ang pagsusuri sa mga ito.

Nais nating ipakita na ang mga patakaran at programa mismo ng GSIS na ipinatupad ni Garcia, ang kanyang pinagmamalaking Reform Agenda, ang sanhi ng pagdurusa ng mayorya ng 1.6 milyong kasapi ng GSIS.

1. Bigong computerization at malubhang problema sa posting.

Hindi matagumpay ang GSIS sa pagpapatupad nito ng computerization. Nagsimula ito noong 2003 at nagpapatuloy pa rin hanggang sa kasalukuyan. Puno ng mga problema ang implementasyon nito. Kabilang sa mga ito ang hindi pa rin nakukumpletong updating ng service records ng kalahating milyong mga guro; ang palpak na migration mula sa luma patungo sa bagong computer system noong September 2007; at ang katastropikong pagbagsak (crash) ng buong sistema noong Marso 2009. Ngunit ang pinakatampok na indikasyon ng kabiguan ng computerization ay ang problema ng posting—hanggang ngayon, hindi pa rin maagap na naitatala ng GSIS ang bawat kabayaran ng mga miyembro sa kani-kanilang individual accounts. Gaano kalala ang problemang ito?

Noong July 22, nakasama ako sa isang dialog ng mga lider ng Alliance of Concerned Teachers sa bagong hirang na Chairman ng Board of Trustees ng GSIS na si Daniel Lacson Jr. Sa pagkakataong ito, ibinunyag ng OIC ng GSIS na si Consuelo Manansala na umaabot sa 6 na bilyon ang individual payments na hindi pa napo-post ng GSIS. As of July 2010, GSIS has been unable to post 6 billion payments made by members to their individual accounts.

Ibig sabihin nito, may anim na bilyong remittances ang mga miyembro na kabayaran sa premiums, sa salary loans, sa housing loan, atbp., mula 1997 hanggang sa kasalukuyan, na tinanggap na ng GSIS ngunit hindi pa nila naipapasok sa computers ng GSIS upang maitala sa individual account ng bawat miyembro. Ibig sabihin, kahit pa nakabayad na ang miyembro, as far as the GSIS computerized records are concerned, hindi pa sila bayad at may utang pa sila sa GSIS.

Gaano kalaki ang halaga ng unposted remittances na ito? Mahirap masabi, pero maaaring umabot ito ng hanggang Php 50.461 bilyon, na siyang halaga ng discrepancies sa accounting ledger balances ng GSIS noong 2008.

Bakit hindi pa napo-post ang mga remittances ng members? Lumilitaw na pangunahing teknikal ang kadahilanan. Ayon kay Manansala, “due to incomplete information,” i.e., may hinahanap na impormasyon ang kanilang computer system na hindi nakalakip sa remittance kung kaya kailangang ibalik sa ahensya.

Kung anuman ang dahilan, malinaw na wala sa kontrol ng miyembro ang mga sirkumstansyang ito at pawang responsibilidad ng GSIS ang maagap na pagtala o pagpost sa ibinayad ng miyembro. As far as the member is concerned, and as far as the GSIS law is concerned, nakabayad na siya sa sandaling kaltasin sa kanyang suweldo ang karampatang halaga. Sa katunayan, katulad ng iba pang mga institusyong pampinansya, ang pangangalaga ng kumpleto at wastong talaan ng bawat sentimong transaksyon ng bawat miyembro o kliyente ang isa sa mga pundamental na tungkulin ng GSIS. Malinaw na hindi niya ito nagagampanan sa kasalukuyan.

Ano ang epekto sa miyembro ng kapalpakan sa posting ng GSIS?

2. Walang pakundangan, walang batayan, di makatarungan, at ilegal na overdeductions ng GSIS sa kanyang mga miyembro.

Susi sa Reform Agenda ang patakaran ng CLIP, o automatic deduction of arrears mula sa mga benepisyo ng mga miyembro. Mula sa punto de bista ng GSIS, ito ang instrumentong magbibigay-lunas sa problema ng low collection efficiency na matagal na nitong binubuno. Ngunit sa punto de bista ng mga miyembro, ang CLIP ay maka-isang panig, arbitrary, at lumalabag sa kanilang right to due process. Sa katunayan, nilalabag nito ang Section 41(w) ng R.A. 8291.

Ang kombinasyon ng incomplete o partial posting of payments ng GSIS at ang patakaran ng CLIP o automatic deduction of arrears ay nagresulta sa pag-iral ng isang rehimen ng walang pakundangang overdeductions sa mga benepisyo ng miyembro mula Agosto 2003 hanggang sa kasalukuyan.

Ayon sa report ng Commission on Audit para sa taong 2008[i], umaabot sa Php 2.7 billion ang awtomatikong kinaltas o binawas ng GSIS nang walang matibay na batayan:

“…in view of the deficiencies of the system which resulted in the unposting of premiums and loan repayments and its eventual crash in March 2009… the correctness and validity of members’ loans and premium arrearages amounting to P2.348 billion and P0.388 billion, respectively, or a total of P2.736 billion deducted/clipped from the life and retirement benefits of members in 2008 per verification could not be relied upon.

Napatunayan ng COA na sa ilang kasong kanilang pinag-aralan, nagsagawa ng double deductions ang GSIS—yung nabayaran na through salary deduction, kinaltas pang muli through automatic deduction from benefits:

“The audit procedures we performed to determine the validity of deductions, using COA employees and retirees as samples showed that remittances were actually made by COA pertaining to these deductions.  Thus, there was double collection of loans and premiums receivable thereby understating the receivable accounts and the retirees/members’ benefits equivalent to the amount of the deductions, for which actual remittances were made by COA.”

Hindi lamang “double collection of loans and premiums,” ang ginagawa ng GSIS, ayon sa COA.

“The unposted payments were treated by the system as arrearages resulting in the computation of undue interest thereon.”

Dahil sa kawalan ng posting, nagkakaroon ng “fictitious arrears” ang mga miyembro. Tapos pinapatawan pa ng GSIS ang mga ito ng interes. Ginagamit ng COA ang salitang “underpayment” para tukuyin ang ibinabayad sa mga miembro matapos kaltasan ng nabanggit. Sa halip na “underpayment,” pahintulutan niyong tawagin ko itong “pagnanakaw.” Hindi pa yan ang tawag natin sa pagkuha ng sa pera na pag-aari ng iba? Kung gayon, ninanakawan ng GSIS ang mga miembro nito, not once but twice—sa pamamagitan ng deduction ng fictitious arrears at ng undue interest.

Ayon sa audit ng COA, umabot sa Php 276.179 milyon ang halaga ng underpayment sa life insurance at retirement benefits ng members sa saklaw ng panahong kanilang sinuri:

“Life insurance and retirement benefits of members were underpaid by P253.353 million and P22.826 million, respectively, or a total of P276.179 million due to unposted remittances brought about by deficiencies of the computerized system, thereby understating premiums receivable for the deductions made which were actually covered by remittances from the agencies.”

Narito ang pagnanakaw sa life insurance claims mula January 5 hanggang September 30, 2008:

Area/Period Covered Unposted Premiums Undue

Interest

Total
CY 2008
Home Office P      717,003 P        66,942 P        783,945
Regional and Branch Office 5,943,197 4,512,843 10,456,040
Sub-total P    6,660,200 P   4,579,785 P   11,239,985

Narito ang pagnanakaw noong 2007 and for prior years:

Area/Period Covered Unposted Premiums Undue

Interest

Total
CY 2007 and Prior Years
Home Office P      1,614,611 P      1,506,007 P      3,120,618
Regional and Branch Office 108,305,371 130,687,197 238,992,568
Sub-total 109,919,982 132,193,204 242,113,186
Total for life insurance P  116,580,182 P  136,772,989 P  253,353,171

Pinag-aralan din ng COA ang kaso ng 2,522 retirees na naging biktima ng palpak na migration from the old computer system (PROD) to the new SAP-ILMAAAMS on September 30, 2007. Natuklasan nila na nabiktima ang mga ito ng underpayment na nagkakahalagang Php 22.826 milyon.

Retirement benefits

Office/Branch No. of Samples Underpayment to Members
Butuan and Surigao 44 P                           3,689,959
Tacloban 1,072 3,425,540
Cotabato - 2,282,434
Tarlac 19 2,073,269
Head Office 73 1,505,517
Zamboanga 50 1,470,408
Maasin 299 1,289,214
Cagayan De Oro 43 1,286,472
Cebu 257 727,468
Bayombong 10 720,367
Iligan 27 664,160
Bohol 262 618,557
Dumaguete 231 516,549
Cabanatuan 38 516,382
Cauayan 10 418,435
Pampanga 12 393,626
La Union 9 379,393
Tuguegarao 10 257,775
Bataan 14 196,895
Dagupan 7 189,514
Laoag 31 113,884
Iloilo 2 71,377
Legaspi/Naga 2 18,996
Total 2,522 22,826,191

Pansinin natin na:

Bayombong, 10 retirees were underpaid by an average of Php 72,000;

Cagayan de Oro, 43 retirees were underpaid by an average of Php 30,000;

Tarlac, 19 retirees were underpaid by an average of Php 109,000;

In Dagupan, 7 retirees were underpaid by an average of Php 27,000.

Hayaan ninyong bigyan ko ng mga pangalan ang ilan sa mga biktima ng “pagnanakaw” ng GSIS sa mga miyembro. Ang sumusunod ay mga gurong kasapi o di kaya’y lumapit sa Alliance of Concerned Teachers na nagbahagi ng sarili nilang karanasan:

Name Face Value Deductions Net Proceeds Check no. /Date issued
Lodivina B. Cunanan

(DepEd Pampanga)

95,269 Premium in arrears:             28,144.64

Policy loan:                          38,755.69

SOS/Conso:                         16,896.55

Cash advance:                        1,691.16

Total:                                   85,488.04

9,780.96 104353/

10-13-08

Consolacion L. Tipay

(DepEd Tarlac)

41,922.55 Premium in arrears:             13,103.46

Policy loan:                          10,910.21

Total:                                   24,013.67

17,908.88 80289/

2-20-08

Mariluz Q. Pascasio

(DepEd Tarlac)

71,599 Premium in arrears:             36,909.67

Policy loan:                          34,689.33

Total:                                   71,599.00

0.00
Rosita D. Dueñas

(DepEd Tarlac)

93,185.44 Premium in arrears:             42,295.72 50,889.72 430869/

7-25-07

Jovita D. Serrano

(DepEd Tarlac)

93,451.23 Premium in arrears:             39,407.33

Policy loan:                          47,084.74

Total:                                   86,492.08

6,959.15 80288

3. Labis na kabagalan sa pagproseso ng mga benepisyo

Kabilang sa mga hinaing ng mga guro at kawani ang napakabagal na pagproseso ng GSIS ng kanilang mga claims.

“Due to the recurrent flaws in the computerized systems that started in 2008 which eventually led to its crash on March 30, 2009, the processing of claims took 20 to 720 days resulting in the accumulation of 34,532 unprocessed claims, amounting to P3.860 billion per books as at December 31, 2008 and inefficient delivery of benefits to members.”

Claims/Benefits No. of Claims Amount
Retirement 10,323 P  2,070,394,555
Life 23,296 1,738,692,400
Funeral 296 6,309,144
Survivor 617 44,619,450
Total 34,532 P  3,860,015,549

“In the Head Office, the claims remained unprocessed/unpaid from 76 to 378 days as of February 18, 2009 while in the Branches, processing time ranged from 20 to 720 days as shown in the table below:

Branch/Office                                                                                                     Lag Time in the

Processing of Claims

Butuan and Surigao 30 – 720 days
Cabanatuan 20 – 718 days
Pampanga 31 – 639 days
Tarlac 31 – 480 days
Bayombong 115 – 429 days
Head Office 76 – 378 days
Davao, Tagum and General Santos 173 – 362 days
Tuguegarao 67 – 246 days

May kasabihan tayo, “aanhin pa ang damo, kung patay na ang kabayo.” Aanhin ang bilyong-bilyong assets ng GSIS, kung hindi mapakikinabangan ng miyembro ang mga benepisyong iginagawad ng batas sa kanya sa panahon na kailangan niya ito.

To recap, ang mga patakaran at programa mismo ng Reform Agenda, particular ang flawed computerization at ang CLIP, ay nagresulta sa pagkait sa mga miyembro, ng ganap na pagtamasa sa mga benepisyong ipinangako sa kanila ng batas.

Nagpatupad ang nakaraang administrasyon ng isang Reform Agenda na di maikakaliang nagpaganda sa bottom line ng GSIS. Ngunit hindi ito kailanman magiging katanggap-tanggap kung ito ay makakamit sa pamamagitan ng pagyurak sa mga karapatan ng GSIS members. Bilang tanging social security fund ng 1.6 milyon miyembro nito,

Ngayong, may bagong gubyerno, may bagong presidente. Narito ang ginintuang pagkakataon para iwasto ang mga pagkakamali ng nakaraan. Mr. Speaker, mga kasama, nais kong ipaalala sa inyo ang Section 8 ng GSIS Act of 1997:

“Sec. 8.    Government Guarantee. — The government of the Republic of the Philippines hereby guarantees the fulfillment of the obligations of the GSIS to its members as and when they fall due.”

Malinaw na itinatakda ng batas na, magkulang man ang GSIS sa pagtupad ng kanyang batayang tungkulin bilang social security fund ngating 1.6 milyong kawani, titiyakin ng gubyerno ng Republika na patuloy pa ring matatamasa nang buo, walang labis, walang kulang, ang mga benepisyo ng bawat miyembro ng GSIS sa natatakdang panahon. Malinaw na naabot na natin ang kalagayang nangangailangan ng panghihimasok ng gubyerno upang mapangalagaan ang mga karapatan ng mga miyembro ng GSIS.

Kung gayon, nananawagan ako sa mga kasamahan natin sa Kongreso na gampanan ang ating tungkulin sa oversight at legislation upang:

  • itigil ng GSIS ang mga di-makatarungang pagkaltas sa mga benepisyo ng miyembro;
  • kagyat na i-refund ng GSIS sa mga di-makatarungang kaltas na may kasamang interes;
  • panagutin ang mga opisyales sa pangunguna ni Winston Garcia sa kanilang pagyurak sa mga karapatan ng GSIS members;
  • i-review ang GSIS Reform Agenda lalo na ang epekto nito sa karapatan at kagalingan ng mga miyembro;
  • i-review ang R.A. 8291 at mga kaugnay na batas upang mapag-aralan kung paano mapapahusay at mapapatibay ang proteksyon ng mga miyembro;
  • tiyakin ang tunay na representasyon ng rank-and-file employees sa Board of Trustees ng GSIS.

Maraming salamat, Mr. Speaker.


[i] Ang mga datos mula sa Commission on Audit ay mula sa kanilang “Annual Audit Report on the Government Service Insurance System for the Year Ended December 31, 2008.”

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.